Današnje selo Braničevo je prvi put pomenuto u osmanskom popisu stanovništva istoimene oblasti iz 1467. godine. Osmanski pisari su ubeležili Bihotince (tur. Karye-I Bihotince) kao zvanični naziv sela. Nepunu deceniju pre ovog popisa teritorija srednjovekovne srpske države je postala deo Osmanskog carstva 1459. godine. Pomenuti defter (dokument popisanog stanovništva) je ondašnjoj osmanskoj vlasti bio značajan zbog prikupljanja poreza. Nama je zanimljiv jer otkriva ko su bili i kako su živeli zvanično prvi evidentirani meštani današnjeg Braničeva.
Prvi Braničevci
Bihotince je imalo 31 kuću, odnosno oko 300 stanovnika budući da su srednjovekovne porodice brojale po desetak članova. Selo je bilo posed nižeg osmanskog vlastelina, izvesnog Mehmedije, sina Omerovog, kome su meštani plaćali redovan godišnji porez (ispendžu) kao i desetinu od godišnjeg roda različitih poljoprivrednih kultura. Na osnovu ovog podatka saznajemo da su Bihotinčani bili zemljoradnici i da su najviše gajili pšenicu, ječam, zob, proso, sočivo i lan. Vinograda nije bilo. Povrće i voće su bili slabo zastupljeni, ali je u selu bilo pčelara. Zanimljivo je da je i tada postojala vodenica sa četri žrvnja.
Poimenice, prvi zabeleženi stanovnici Bihotinca su:
- Vuk, sin Novaka
- Radislav, brat Vuka
- Nenad, siromah
- Bogdan Perun
- Ivaniš, njegov sin
- Radič Vlasta
- Ostojan, sin Staje
- Dobrlslav, sin Radoslava
- Jovan, sin Božidara
- Radohna, njegov brat
- Ostojan, njegov brat
- Veselin, sin Nikole
- Rajin, njegov brat
- Radohna, sin Radenka
- Vitomir, njegov brat
- Niko, njegov brat
- Rahin, siromah
- Bogašin, star
- Radivoj, njegov sin
- Radivoj, sin Duke
- Rajak, sin Dragoša
- Rajič, sin Dragoša
- Radovan, sin Dragoša
- Radič, sin Dragoša
- Jovan Otin
- Radič, martolos
- Radonja, siromah
- Bežan, brat Radula
- Radovan, brat Bežana
- Rajac, brat Bogdana
Primećujemo da je u selu živeo izvesni Radič koji je po zanimanju bio martolos. Sasvim je sigurno da su ga meštani gledali ispod oka, možda i sa strahopoštovanjem, jer su martolosi bili u službi Osmanlija. Reč je o naoružanim grupama lokalnih hrišćana koji su za račun Osmanlija upadali na neprijateljske teritorije ili čuvali granice i zbog toga uživali poreske olakšice.
Ponekad su i čitava sela imala privilegovan status kao što je bio slučaj sa Ustjem (današnje Usje), Kisiljevom, Požeženom i Hramom (današnji Ram). Poreske olakšice su im bile omogućene zbog stražarske službe u korist Turaka jer u to vreme ova sela su samo dunavske vode delile od ugarske teritorije.
U defteru možemo pronaći i druge zanimljivosti iz okoline srednjovekovnog Bihotinca. Tako saznajemo da su Hrabrovac (danšanje Rabrovo) i Klenje bili posedi samog sultana, kao i sela Trstenik i Hudojevac. Poslednja dva sela su vremenom nestala. Za Trstenik se veruje da se nalazilo u ataru današnjeg Biskuplja, dok se tačna lokacija Hudojevca još nije utvrdila.
Sličnih primera ima još. Izvarac je najbliže selo Bihotincu za koje se zna da je vremenom nestalo. Nalazilo se u neposrednoj blizini Bariča i pominju ga srednjovekovne povelje manastira Tismene i Vodice pod imenom Izvorac. Ista povelja pominje selo Smrkove za koje se pretpostavlja da se nalazilo u blizini Velikog Gradišta (potez Selište). U ataru današnjeg Makca nalazilo se selo Dragulovac. Međutim, sasvim su nepoznate lokacije sela Potočac, Jošvanice, Pomenovac, Protić, Crljine i drugih koja su se nalazila u širem okruženju Bihotinca.
Braničevski tefter
Braničevski tefter: poimenični popis pokrajine Braničevo iz 1467. godine je izuzetno vredan istorijski izvor jer pruža uvid u način života stanovništva na ovim prostorima pod osmanskom vlašću. Dokumenti ovog tipa iz tog perioda su veoma retki. Originalan primerak popisa stanovništva nije sačuvan, ali jeste prepis koji se i danas nalazi u arhivu turske vlade. Za njega se saznalo sredinom XX veka i na srpski je preveden i objavljen 1987. godine zahvaljujući Momčilu Stojakoviću, saradniku Istorijskog instituta u Beogradu.
Srednjovekovna osmanska oblast Braničevo je bila uspostavljena kao posebna vojnoteritorijalna jedinica – subašiluk ili vilajet zbog izuzetnog strateškog položaja. Nalazila se na granici sa Ugarskom i bila je podeljena na sedam manjih oblasti (nahija): Pek, Omolj, Zvižd, Lučica, Ždrelo, Resava i Ravanica. U kasnijem periodu je čitava oblast priključena smederevskom sandžaku. Selo Bihotince, kasnije Bikotince, je dobilo novi naziv Braničevo 1882. godine po ovoj srednjovekovnoj oblasti.
Svideo Vam se tekst? Podelite ga sa prijateljima na društvenim mrežama. Ukoliko imate zanimljive priče i fotografije o Braničevu i želite da objavimo pišite nam na mojebranicevo[at]gmail.com ili na Fejsbuk i Instagram profil.
Napomene
Podaci korišćeni za pisanje teksta su iz knjige: Braničevski tefter. Poimenični popis pokrajine Braničevo iz 1467. godine, autora mr Momčila Stojakovića (Istorijski institut, Beograd, 1987). Fotografije su iz istog izvora, ali su dodatno obrađene isključivo za potrebe ovog teksta.